ਅਸਟਪਦੀ - 19

 ਅਸਟਪਦੀ - 19

ਸਲੋਕ ।।

ਸਾਥਿ ਨ ਚਾਲੈ ਬਿਨੁ ਭਜਨ ਬਿਖਿਆ ਸਗਲੀ ਛਾਰੁ ।।

ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਕਮਾਵਨਾ ਨਾਨਕ ਇਹੁ ਧਨੁ ਸਾਰੁ ।। 1 ।।

ਹੇ ਜੀਵ, ਇਹ ਮਾਇਆ ਰੂਪੀ ਜ਼ਹਿਰ ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੂੰ ਪਾਗਲ ਹੋਇਆ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ, ਸੁਆਹ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਪ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ। ਪ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਭਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ। ਇਸ ਲਈ ਦੁਨਿਆਵੀ ਧਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਾਮ ਧਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਤੇ ਅਪਣਾ ਧਿਆਨ ਦਿਆ ਕਰ। ਇਹ ਹੀ ਅਸਲ ਧਨ ਹੈ ਜੋ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਤੇਰਾ ਸਾਥ ਦੇਵੇਗਾ।

ਅਸਟਪਦੀ ।।

ਸੰਤ ਜਨਾ ਮਿਲਿ ਕਰਹੁ ਬੀਚਾਰੁ ।। ਏਕੁ ਸਿਮਰਿ ਨਾਮ ਆਧਾਰੁ ।।

ਸੰਤ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ਼ ਬੈਠ ਕੇ, ਵਿਚਾਰ ਕਰਿਆ ਕਰ ਕਿ ਅਸਲ ਧਨ ਕਿਹੜਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਣਗੇ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਧਨ ਕੀਮਤੀ ਧਨ ਹੈ। ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਣਗੇ ਕਿ ਨਾਮ ਧਨ ਹੀ ਉਹ ਧਨ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਪ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਵੇਗਾ।

ਅਵਰਿ ਉਪਾਵ ਸਭਿ ਮੀਤ ਬਿਸਾਰਹੁ ।। ਚਰਨ ਕਮਲ ਰਿਦ ਮਹਿ ਉਰਿ ਧਾਰਹੁ ।।

ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਮਾਰਨੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਚਰਨ ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਭੱਜ ਦੌੜ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਸਮਰਥੁ ।। ਦ੍ਰਿੜੁ ਕਰਿ ਗਹਹੁ ਨਾਮੁ ਹਰਿ ਵਥੁ ।।

ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਸਭ ਕੁੱਝ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਚਾਹੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸਭ ਕੁੱਝ ਉਹ ਹੀ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਵਸਤ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਤੇ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਲੈ। ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਪੱਲਾ ਘੁੱਟ ਕੇ ਫੜ ਲੈ। ਇਹ ਹੀ ਅੰਤ ਵੇਲ਼ੇ ਤੇਰਾ ਸਾਥ ਦੇਵੇਗਾ।

ਇਹੁ ਧਨੁ ਸੰਚਹੁ ਹੋਵਹੁ ਭਗਵੰਤ ।। ਸੰਤ ਜਨਾ ਕਾ ਨਿਰਮਲ ਮੰਤ ।।

ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਧਨ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈ। ਇਹ ਧਨ ਤੈਨੂੰ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਤੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਬਦਲ ਦੇਵੇਗਾ। ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਮੰਤਰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਸੰਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੇ ਚੱਲਣ ਨਾਲ਼ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸੰਵਰ ਜਾਣਗੇ।

ਏਕ ਆਸ ਰਾਖਹੁ ਮਨ ਮਾਹਿ ।। ਸਰਬ ਰੋਗ ਨਾਨਕ ਮਿਟਿ ਜਾਹਿ ।। 1 ।।

ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਆਸ ਨਾ ਰੱਖ। ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਰਹਿ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ਼ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਕੱਟੇ ਜਾਣਗੇ।

ਜਿਸੁ ਧਨ ਕਉ ਚਾਰਿ ਕੁੰਟ ਉਠਿ ਧਾਵਹਿ ।। ਸੋ ਧਨੁ ਹਰਿ ਸੇਵਾ ਤੇ ਪਾਵਹਿ ।।

ਜਿਸ ਧਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤੂੰ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜਿਆ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਧਨ ਤੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਹਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਧਨ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ।

ਜਿਸੁ ਸੁਖ ਕਉ ਨਿਤ ਬਾਛਹਿ ਮੀਤ ।। ਸੋ ਸੁਖੁ ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਪਰੀਤਿ ।।

ਜਿਸ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਾਲ਼ਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸੁਖ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਤੋਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਾ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਸੰਤ ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਪਿਆਰ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਨਾਲ਼ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

ਜਿਸੁ ਸੋਭਾ ਕਉ ਕਰਹਿ ਭਲੀ ਕਰਨੀ ।। ਸਾ ਸੋਭਾ ਭਜੁ ਹਰਿ ਕੀ ਸਰਨੀ ।।

ਜਿਹੜੀ ਸ਼ੋਭਾ ਖੱਟਣ ਲਈ ਤੂੰ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸ਼ੋਭਾ ਤੈਨੂੰ ਹਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।

ਅਨਿਕ ਉਪਾਵੀ ਰੋਗੁ ਨ ਜਾਇ ।। ਰੋਗੁ ਮਿਟੈ ਹਰਿ ਅਵਖਧੁ ਲਾਇ ।।

ਜਿਹੜਾ ਰੋਗ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਉਪਾਅ ਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਨਾਲ਼ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਾਰੂ ਹੈ। ਸਰਬ ਰੋਗ ਕਾ ਅਉਖਦੁ ਨਾਮ।

ਸਰਬ ਨਿਧਾਨ ਮਹਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਨਿਧਾਨੁ ।। ਜਪਿ ਨਾਨਕ ਦਰਗਹਿ ਪਰਵਾਨੁ ।। 2 ।।

ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਧ ਕੀਮਤੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਿਆ ਕਰ। ਕੇਵਲ ਇਹ ਧਨ ਹੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਤੇਰੇ ਪੱਲੇ ਇਹ ਧਨ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲੇਗਾ।

ਮਨੁ ਪਰਬੋਧਹੁ ਹਰਿ ਕੈ ਨਾਇ ।। ਦਹ ਦਿਸਿ ਧਾਵਤ ਆਵੈ ਠਾਇ ।।

ਮਾਇਆ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲ਼ ਕੇ ਅਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਜੋੜ ਅਤੇ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ਼ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਮਾਇਆ ਪਿੱਛੇ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੌੜਨਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਟਿਕਾਅ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਸਕੇ।

ਤਾ ਕਉ ਬਿਘਨੁ ਨ ਲਾਗੈ ਕੋਇ ।। ਜਾ ਕੈ ਰਿਦੈ ਬਸੈ ਹਰਿ ਸੋਇ ।।

ਉਸ  ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਵਸਦਾ ਹੋਵੇ। ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਐਨੀ ਤਾਕਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕਲਿ ਤਾਤੀ ਠਾਂਢਾ ਹਰਿ ਨਾਉ ।। ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਸਦਾ ਸੁਖ ਪਾਉ ।।

ਕਲਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਇਆਵੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਜ਼ੰਦਗੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਤਰਾਂ ਤਸੀਹੇ ਦਾਇਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਠੰਢਕ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਦੀ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਦਾ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਕਰ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਤੈਨੂੰ ਸੁਖ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।

ਭਉ ਬਿਨਸੈ ਪੂਰਨ ਹੋਇ ਆਸ ।। ਭਗਤਿ ਭਾਇ ਆਤਮ ਪਰਗਾਸ ।।

ਪਿਆਰ ਪੂਰਬਕ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਡਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉ ਮਿਲੇਗਾ ਅਤੇ ਤੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।

ਤਿਤੁ ਘਰਿ ਜਾਇ ਬਸੈ ਅਬਿਨਾਸੀ ।। ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਕਾਟੀ ਜਮ ਫਾਸੀ ।। 3 ।।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਪਿਆਰ ਭਾਵ ਨਾਲ਼ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਜੀਵ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਮ ਦੀ ਫਾਸੀ ਕੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੌਤ ਦਾ ਭੈ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤੁ ਬੀਚਾਰੁ ਕਹੈ ਜਨੁ ਸਾਚਾ ।। ਜਨਮਿ ਮਰੈ ਸੋ ਕਾਚੋ ਕਾਚਾ ।।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰੀ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਨਚੋੜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਸਦੀਵੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਜੰਮਦਾ ਅਤੇ ਮਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੱਚਾ ਹੀ ਕੱਚਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

ਆਵਾ ਗਵਨੁ ਮਿਟੈ ਪ੍ਰਭ ਸੇਵ ।। ਆਪੁ ਤਿਆਗਿ ਸਰਨਿ ਗੁਰਦੇਵ ।।

ਆਉਣ ਜਾਣ ਦਾ, ਜੰਮਣ ਮਰਨ ਦਾ, ਚੱਕਰ ਹਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਿਆਂ ਹੀ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਲੱਗ ਸਕੀਦਾ ਹੈ ਜੇ ਆਪਾ ਭਾਵ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਹਉਮੈ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਗੁਰੂਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਈਏ।

ਇਉ ਰਤਨ ਜਨਮ ਕਾ ਹੋਇ ਉਧਾਰੁ ।। ਹਰਿ ਹਰਿ ਸਿਮਰਿ ਪ੍ਰਾਨ ਆਧਾਰੁ ।।

ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਸਾਡੇ ਹੀਰੇ ਵਰਗੇ ਕੀਮਤੀ ਜਨਮ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਲਿਆਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਜਨਮ ਮਰਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਐ ਜੀਵ, ਉਸ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਕਰ ਜਿਹੜਾ ਤੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈ।

ਅਨਿਕ ਉਪਾਵ ਨ ਛੂਟਨਹਾਰੇ ।। ਸਿੰਮ੍ਰਿਤਿ ਸਾਸਤ ਬੇਦ ਬੀਚਾਰੇ ।।

ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਲਈ ਕੀਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਯਤਨ, ਸਾਰੇ ਉਪਾਓ, ਬੇਅਰਥ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਆਵਾ ਗਮਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ, ਸਿਮ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਨ ਨਾਲ਼ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਭਾਂਵੇਂ ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਯਤਨ ਕਰ ਲਵੋ।

ਹਰਿ ਕੀ ਭਗਤਿ ਕਰਹੁ ਮਨੁ ਲਾਇ ।। ਮਨਿ ਬੰਛਤ ਨਾਨਕ ਫਲ ਪਾਇ ।। 4 ।।

ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਿਲ ਲਾ ਕੇ, ਇੱਕ ਮਨ ਇੱਕ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਿਆ ਕਰੋ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਫਲ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਛਾ ਹੈ।

ਸੰਗਿ ਨ ਚਾਲਸਿ ਤੇਰੈ ਧਨਾ ।। ਤੂੰ ਕਿਆ ਲਪਟਾਵਹਿ ਮੂਰਖ ਮਨਾ ।।

ਇਹ ਜੋ ਦੁਨਿਆਵੀ ਧਨ ਤੂੰ ਏਨੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਕੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਨੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ। ਐ ਮੇਰੇ ਮੂਰਖ ਮਨਾਂ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਬੜਿਆ ਬੈਠਾ ਹੈਂ? ਕਿਉਂ ਤੂੰ ਇਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਦਾ?

ਸੁਤ ਮੀਤ ਕੁਟੰਬ ਅਰੁ ਬਨਿਤਾ ।। ਇਨ ਤੇ ਕਹਹੁ ਤੁਮ ਕਵਨ ਸਨਾਥਾ ।।

ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਨ, ਦੋਸਤ ਮਿੱਤਰ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਧੀਆਂ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਪਤਨੀ ਹੈ, ਦੋਸਤ ਹਨ, ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਨ, ਕੁਟੰਬ ਦੇ, ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਪਰ ਕੀ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ਤੇ ਮਤਲਬ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹਨ। ਲੋੜ ਵੇਲ਼ੇ ਸਭ ਸਾਥ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਾਨੂੰ ਸਨਾਥੇ (ਨਾਥ ਵਾਲ਼ੇ, ਮਾਲਕ ਦੇ ਪਿਆਰੇ) ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਸੀਂ ਅਨਾਥ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਤਰਾਂ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਸਾਡਾ ਨਾਥ, ਸਾਡਾ ਸੁਆਮੀ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਰਾਜ ਰੰਗ ਮਾਇਆ ਬਿਸਥਾਰ ।। ਇਨ ਤੇ ਕਹਹੁ ਕਵਨ ਛੁਟਕਾਰ ।।

ਸਾਡਾ ਰਾਜ ਭਾਗ, ਤਾਕਤ, ਰੰਗ ਰਲ਼ੀਆਂ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਪਸਾਰਾ, ਧਨ, ਸੰਪਤੀ ਆਦਿ, ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਜਾਲ਼ ਹੈ। ਇਸ ਜਾਲ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਨੂੰ ਕੌਣ ਛੁਡਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਜਿਹੜੀ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਜਾਲ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਸਕੇ।

ਅਸੁ ਹਸਤੀ ਰਥ ਅਸਵਾਰੀ ।। ਝੂਠਾ ਡੰਫੁ ਝੂਠੁ ਪਾਸਾਰੀ ।।

ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਰਥ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦੇ ਸਾਧਨ, ਇਹ ਸਭ ਝੂਠਾ ਦਿਖਾਵਾ ਹੈ। ਇਹ ਝੂਠਾ ਖਿਲਾਰਾ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਭਰਮ ਪਾਲਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ  ਹਾਂ ਜਦ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਵਿਖਾਵੇ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।

ਜਿਨਿ ਦੀਏ ਤਿਸੁ ਬੁਝੈ ਨ ਬਿਗਾਨਾ ।। ਨਾਮੁ ਬਿਸਾਰਿ ਨਾਨਕ ਪਛੁਤਾਨਾ ।। 5 ।।

ਜਿਸ ਮਾਲਕ ਨੇ ਇਹ ਦਾਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਇਨਸਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਬੇਗਾਨਾ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰ ਦੇਣਾ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ਾ ਹੈ ਭਾਰੀ  ਗਲਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਛਤਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 

ਗੁਰ ਕੀ ਮਤਿ ਤੂੰ ਲੇਹਿ ਇਆਨੇ ।। ਭਗਤਿ ਬਿਨਾ ਬਹੁ ਡੂਬੇ ਸਿਆਨੇ ।।

ਐ ਮੂਰਖ ਬਾਲਕ, ਤੂੰ ਅਪਣੀ ਅਕਲ ਵਰਤਣੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਢਾਲਣਾ ਸਿੱਖ ਲੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਤੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਆਣੇ ਸਮਝਣ ਵਾਲ਼ੇ ਲੋਕ ਇਸ ਭਵ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਹਨ।

ਹਰਿ ਕੀ ਭਗਤਿ ਕਰਹੁ ਮਨ ਮੀਤ ।। ਨਿਰਮਲ ਹੋਇ ਤੁਮ੍ਹਾਰੋ ਚੀਤ ।।

ਅਪਣਾ ਹਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਬਤੀਤ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲੈ, ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਮਨ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣਾ ਲੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਬੁਰਾਈ ਦੀ ਮੈਲ਼ ਧੋਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।

ਚਰਨ ਕਮਲ ਰਾਖਹੁ ਮਨ ਮਾਹਿ ।। ਜਨਮ ਜਨਮ ਕੇ ਕਿਲਬਿਖ ਜਾਹਿ ।।

ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਵਰਗੇ ਸੁੰਦਰ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਉਸ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਤੇਰੇ ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਧੋ ਦੇਵੇਗਾ। ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਣ ਨਾਲ਼ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਵੇਗਾ।

ਆਪਿ ਜਪਹੁ ਅਵਰਾ ਨਾਮੁ ਜਪਾਵਹੁ ।। ਸੁਨਤ ਕਹਤ ਰਹਤ ਗਤਿ ਪਾਵਹੁ ।।

ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਆਪ ਨਾਮ ਜੱਪਿਆ ਕਰ, ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਸੁਣਿਆਂ ਕਰ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ ਜੱਪਣ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿਆ ਕਰ। ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ਼ ਲਬਰੇਜ਼ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਦਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਨਾਲ਼ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ।

ਸਾਰ ਭੂਤ ਸਤਿ ਹਰਿ ਕੋ ਨਾਉ ।। ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਇ ਨਾਨਕ ਗੁਨ ਗਾਉ ।। 6 ।।

ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਸਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਨਚੋੜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ੀ ਵਸਤੂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁੱਝ ਚਲਾਇਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁੱਝ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ। ਇਹ ਹੀ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਅਸਲ ਰਸਤਾ ਹੈ।

ਗੁਨ ਗਾਵਤ ਤੇਰੀ ਉਤਰਸਿ ਮੈਲੁ ।। ਬਿਨਸਿ ਜਾਇ ਹਉਮੈ ਬਿਖੁ ਫੈਲੁ ।।

ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਣ ਨਾਲ਼ ਤੇਰੇ ਮਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਮੈਲ਼ ਉੱਤਰ ਜਾਏਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਹਉਮੈ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

ਹੋਹਿ ਅਚਿੰਤੁ ਬਸੈ ਸੁਖ ਨਾਲਿ ।। ਸਾਸਿ ਗ੍ਰਾਸਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਿ ।।

ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖ ਭਰਿਆ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ ਸਕੇਂਗਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਰ ਸਾਹ ਦੇ ਨਾਲ਼, ਹਰ ਗ੍ਰਾਹੀ ਦੇ ਨਾਲ਼, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਕਰ। ਇੱਕ ਪਲ ਦੇ ਲਈ ਵੀ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮਨ ਤੋਂ ਨਾ ਵਿਸਾਰ।

ਛਾਡਿ ਸਿਆਨਪ ਸਗਲੀ ਮਨਾ ।। ਸਾਧਸੰਗਿ ਪਾਵਹਿ ਸਚੁ ਧਨਾ ।।

ਐ ਮੇਰੇ ਮਨ, ਤੂੰ ਅਪਣੀ ਸਾਰੀ ਸਿਆਣਪ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਣੀ। ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।

ਹਰਿ ਪੂੰਜੀ ਸੰਚਿ ਕਰਹੁ ਬਿਉਹਾਰੁ ।। ਈਹਾ ਸੁਖੁ ਦਰਗਹ ਜੈਕਾਰੁ ।।

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਕਰ ਕੇ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਅਤੇ ਇਸ ਪੂੰਜੀ ਨਾਲ਼ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਕੇ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਵਣਜ ਕਰਿਆ ਕਰ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਮਿਲੇਗਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਰੀ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇਗਾ।

ਸਰਬ ਨਿਰੰਤਰਿ ਏਕੋ ਦੇਖੁ ।। ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਜਾ ਕੈ ਮਸਤਕਿ ਲੇਖੁ ।। 7 ।।

ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਅਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਜੋੜ ਲੈ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪੈਣ, ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਹੀ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਹ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਚਾਈ ਕੇਵਲ ਉਸ ਜੀਵ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਭਾਗ ਲਿਖੇ ਹੋਣ। ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਵੀ ਚੰਗੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਏਕੋ ਜਪਿ ਏਕੋ ਸਾਲਾਹਿ ।। ਏਕ ਸਿਮਰਿ ਏਕੋ ਮਨ ਆਹਿ ।।

ਸਿਰਫ ਉਸ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਜੱਪਿਆ ਕਰ ਅਤੇ ਉਸ ਇੱਕ ਦੀ ਹੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਕਰਿਆ ਕਰ। ਕੇਵਲ ਉਸ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੀ ਗੁਣ ਗਾਇਆ ਕਰ। ਉਸ ਇੱਕ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਹੀ ਸਿਮਰਨ ਕਰਿਆ ਕਰ ਅਤੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਹੋਰ ਸੰਸਾਰਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਜਾਂ ਅਖੌਤੀ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭਟਕਣਾ ਛੱਡ ਦੇ।

ਏਕਸ ਕੇ ਗੁਨ ਗਾਉ ਅਨੰਤ ।। ਮਨਿ ਤਨਿ ਜਾਪਿ ਏਕ ਭਗਵੰਤ ।।

ਅਪਣਾ ਆਪਾ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਉਸ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਕਰ ਕੇ ਹਰ ਵਕਤ ਅਨੰਤ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਇੱਕ ਦੇ ਹੀ ਗੁਣ ਗਾਇਆ ਕਰ। ਤਨੋ ਮਨੋ ਸਮਰਪਤ ਹੋ ਕੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਭਗਵੰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਜੱਪਿਆ ਕਰ। ਹੋਰ ਏਧਰ ਓਧਰ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇ।

ਏਕੋ ਏਕੁ ਏਕੁ ਹਰਿ ਆਪਿ ।। ਪੂਰਨ ਪੂਰਿ ਰਹਿਓ ਪ੍ਰਭੁ ਬਿਆਪਿ ।।

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ ਕੇਵਲ ਉਹ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰ ਜੀਵ ਅਤੇ ਹਰ ਵਸਤੂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਅਨਿਕ ਬਿਸਥਾਰ ਏਕ ਤੇ ਭਏ ।। ਏਕੁ ਅਰਾਧਿ ਪਰਾਛਤ ਗਏ ।।

ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਜੋ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਉਸ ਇੱਕ ਦਾ ਹੀ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਤਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਇੱਕ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ ਇੱਕ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ਼, ਉਸ ਇੱਕ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ਼, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਨ ਤਨ ਅੰਤਰਿ ਏਕੁ ਪ੍ਰਭੁ ਰਾਤਾ ।। ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਨਾਨਕ ਇਕੁ ਜਾਤਾ  ।। 8 ।। 19 ।।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਮੁਖ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਇੱਕ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਉਸ ਇੱਕ ਦੇ ਸਰਬ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਰਬ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।